Bio-identieke hormonen

Info Vuurvrouw
Door Info Vuurvrouw / 10 februari 2017

Bio-identieke hormonen

afbeelding bij POFBio-identieke hormonen zijn hormonen die precies dezelfde chemische formule hebben als lichaamseigen hormonen. Vaak gaat het dan over (een combinatie van) progesteron en estradiol, de vrouwelijke geslachtshormonen. Maar ook de hormonen testosteron, dhea, pregnenolone, hydrocortisol en aldosteron worden als bio-identieke hormonen geleverd.

Bio-identieke hormonen bij overgangsklachten

De meeste artsen schrijven bij de behandeling van overgangsklachten een specifiek voor de overgang bedoeld ‘geneesmiddel’ voor. Dat is vaak een combinatie van (bio-identiek) estradiol met een (niet bio-identiek) progestageen.

Een progestageen is een stof, die in het lichaam een verbinding kan aangaan met een progesteronreceptor en zo een op progesteron gelijkende werking kan hebben. Omdat het niet precies hetzelfde is als progesteron, kan de werking ook anders zijn dan die van progesteron. Hoewel bio-identiek progesteron gewoon verkrijgbaar is, blijven farmaceutische bedrijven in hun overgangsgeneesmiddelen toch progestagenen gebruiken. Dat heeft een financiële reden. Progestagenen zijn ‘knutsel’ moleculen, die niet in de natuur voorkomen, waar een patent op kan worden aangevraagd. En juist aan deze gepatenteerde hormonen, die niemand anders mag namaken, kan geld worden verdiend. Aan bio-identieke hormonen, waar geen patent op mogelijk is, wordt nauwelijks wat verdiend.

Wat doen estradiol en progesteron?

Estradiol is het hormoon dat in de vruchtbare levensjaren zorgt voor celdeling. Estradiol houdt zo het slijmvlies aan de binnenkant van de baarmoeder dik, zorgt voor soepele en stevige slijmvliezen in de vagina, blaas en plasbuis, sterke botten, soepele spieren en stevige borsten.

Progesteron is het hormoon dat zorgt voor celrijping. Het biedt het perfecte tegenwicht tegen de groei-stimulerende werking van estradiol, mits in de juiste verhouding toegepast.

Zijn bio-identieke hormonen natuurlijk?

Bio-identiek is niet hetzelfde als natuurlijk. Alle bio-identieke hormonen, maar bijvoorbeeld ook alle hormonen die gebruikt worden in de orale anticonceptiepil of in reguliere overgangsmedicatie, worden gemaakt uit een natuurlijke grondstof: diosgenine uit wilde yam. Er zijn meerdere chemische reacties in een farmaceutische fabriek voor nodig om er bio-identieke hormonen van te maken.

Op het internet circuleren reclames voor zogenaamde natuurlijke hormonen. Daarmee wordt soms bio-identiek progesteron bedoeld, maar het kan ook staan voor een crème op basis van wilde yam. Deze laatste is echter géén plaatsvervanger voor progesteron. Vrouwen kunnen in hun lichaam uit wilde yam geen progesteron maken, daar is echt een farmaceutische fabriek voor nodig. Wilde yam crème beschermt het baarmoederslijmvlies niet tegen overmatige groei als er ook estradiol gebruikt wordt.

Voordelen van bio-identieke hormonen

Een voordeel van de combinatie van bio-identieke estradiol en progesteron is vooral dat de hormonen lichaamseigen zijn en goed worden opgenomen en ook weer afgebroken, progestagenen worden vaak moeilijker door het lichaam verwerkt. Waar progesteron cellen kan beschermen tegen ongeremde groei door verbeterde rijping van cellen, kunnen sommige progestagenen de groei en deling van cellen soms juist doen toenemen.

Een ander voordeel is dat het risico op het ontstaan van borstkanker kleiner is. Hormoonsuppletie wordt in verband worden gebracht met een licht verhoogde kans op borstkanker. Dat is een gevolg van het progestageen. Vrouwen die alleen estradiol gebruiken bij overgangsklachten, wat mogelijk is als zij geen baarmoeder meer hebben, hebben namelijk een lagere kans op borstkanker dan vrouwen die geen hormonen gebruiken. Sommige progestagenen blijken de kans op borstkanker meer te verhogen.

Er zijn nog geen grote vergelijkende studies gedaan naar de verschillen tussen progesteron en progestagenen wat betreft de kans op borstkanker. De heilige graal van wetenschappelijk onderzoek is de zogenaamde gerandomiseerde studie. Een grote groep van bijvoorbeeld 10.000 vrouwen wordt door het lot in tweeën verdeeld. De ene groep van 5.000 krijgt vervolgens bio-identieke overgangshormonen, de andere groep krijgt de standaard middelen met progestageen, zonder dat zij of dat hun behandelende artsen weten welk middel ze gebruiken. Na vijf of tien jaar worden de groepen vergeleken, in welke groep zijn de vrouwen het gezondst gebleven en welke groep komt het meest borstkanker voor. Zo’n studie is helaas nog niet gedaan…

Er zijn echter wel studies gedaan, die ook veel wetenschappelijke bewijskracht hebben Studies waarbij vrouwen zijn gevolgd tijdens hun gebruik van bio-identieke hormonen over langere periodes van één jaar tot langer dan tien jaar. In die studies is nooit aangetoond dat gebruik van bio-identiek progesteron gepaard gaat met een verhoogde kans op borstkanker.

Er zijn veel meer voordelen van het gebruik van hormonen tegen overgangsklachten, dan dat er nadelen zijn, zo zegt de ‘Global Consensus Statement on Menopausal Hormone Therapy’ die werd opgesteld door onafhankelijke wetenschappers en gynaecologen. Althans dit is het geval bij de meeste vrouwen tot een leeftijd van 60 jaar of als de menopauze na het 50ste jaar opgetreden is, tot 10 jaar na die leeftijd.

Zo komen er bij vrouwen die wel hormonen gebruiken aansluitend aan hun menopauze minder hart- en vaatziekten voor, minder darmkanker en minder osteoporose (botontkalking) en gebroken heupen.

Nadelen en bijwerkingen van bio-identieke hormonen

Net als bij niet-identieke hormonen kunnen er nadelen zitten aan gebruik van bio-identieke hormonen voor overgangsklachten. De meest voorkomende bijwerking is dat er weer bloedingen kunnen optreden terwijl de laatste menstruatie soms al langer dan 1 jaar geleden plaatsvond. Hormonen worden namelijk niet door alle vrouwen in gelijke mate opgenomen noch in gelijke snelheid weer afgebroken. Als oestradiol en progesteron niet in de juiste verhouding in het baarmoederslijmvlies voorhanden zijn kan er weer bloedverlies optreden. Als dit vaker blijft gebeuren kan het nodig zijn dat er een echo van baarmoeder wordt gemaakt en/of dat er een bloedonderzoek wordt gedaan naar de onderlinge verhoudingen van de hormonen.

Een andere bijwerking is dat borsten gevoelig kunnen worden. Dit kan een gevolg zijn van een te hoge dosis oestradiol of van het niet goed kunnen afbreken van estradiol in de lever. Het verlagen van de dosis of als dat niet kan vanwege overgangsklachten, het innemen van bepaalde supplementen (bijvoorbeeld DIM uit broccolikiemen en een zogenaamd actieve B-complex) verhelpen dit probleem meestal.

Een gevreesde bijwerking van het slikken van estradiol is het ontstaan van trombose en als gevolg daarvan eventueel een embolie. Hoewel deze bijwerking zelden optreedt is de kans op trombose wel verdubbeld ten opzichte van vrouwen die geen hormonen gebruiken. Maar als estradiol via de huid wordt toegediend, is er géén verhoogd risico op trombose.

Trombose komt overigens veel vaker voor als gevolg van het slikken van de orale anticonceptiepil, de kans is daarbij afhankelijk van het soort pil 4 tot 10 keer zo hoog. De kans op een herseninfarct neemt ook toe door het slikken van de combinatie van estradiol met een progestageen. Bij toediening van estradiol via de huid in combinatie met progesteron is deze kans waarschijnlijk niet verhoogd.Voorschrijven en toediening van bio-identieke hormonen.

Bio-identieke hormonen met een pil of via de huid?

Het toedienen van estradiol via de huid heeft grote voordelen ten opzichte van het toedienen als pil. De dosis die nodig is om overgangsklachten effectief te bestrijden is namelijk 20 x lager. Dus als een vrouw normaliter 1 milligram = 1000 microgram per dag zou slikken kan ze toe met 50 microgram per dag bij toedienen via de huid.

In de Nederlandse apotheek is maar één toedieningsvorm via de huid verkrijgbaar, namelijk pleisters. Er bestaan pleisters van 50, 75 en 100 microgram als merk (Systen) of merkloos. Lagere gedoseerde pleisters van 37,5 microgram of 25 microgram zijn niet in Nederland verkrijgbaar, hoewel ze in andere Europese landen wel verkrijgbaar zijn. Voordeel van de pleister: deze hoeft maar twee keer per week opnieuw geplakt te worden. Nadeel: de pleister kan loslaten als je erg transpireert zoals bij intensieve sporten of er kan een allergische reactie op de lijm ontstaan.

Progesteron is verkrijgbaar in capsules (Utrogestan), de gemiddelde dosis die nodig is bij 50 microgram pleister is 200 mg. Er zijn momenteel alleen capsules van 100 microgram in de handel. Deze kunnen geslikt worden en dat kan dan het beste voor het slapen gaan gebeuren. Door gedeeltelijke omzetting in een ander hormoon in de lever (alopregnolon) kan er slaperigheid ontstaan die gemiddeld na 6 uur weer over is. De slaapkwaliteit kan flink vooruit gaan door het slikken van progesteron.

Een andere mogelijkheid is het inbrengen van de capsules in de vagina. Dan ontstaat er geen slaperigheid. De werking in het lichaam en in het bijzonder op het baarmoederslijmvlies is even goed of beter als bij slikken.

Alternatieven

Alternatieve toedieningsvormen zijn in Nederland in de reguliere apotheek niet verkrijgbaar. In andere Europese landen is estradiol gel verkrijgbaar welke 60 microgram estradiol per milliliter gel bevat. Deze gel wordt geleverd in een pompje, die precies een dosis van 1 milliliter afpast. Als uw arts Gynokadin Dossiergel voorschrijft kunt met dat recept estradiolgel in een Duitse apotheek ophalen. Kunt u naar België dan moet er Oestrogel van Besin in een dosseerpompje worden voorgeschreven.

Geneesmiddelen uit andere Europese landen afkomstig worden door de zorgverzekeraars niet vergoed. Maar een pompje gel, goed voor 80 dagen gebruiken kost rond de € 15.00.

Let op: als u estradiolgel voorgeschreven krijgt zijn ook altijd progesteroncapsules nodig. Estradiolgel uit buitenlandse reguliere apotheken is goed houdbaar, omdat er conserveringsmiddelen aan zijn toegevoegd.

Ook in Nederland zijn estradiol crèmes of een combinatie van estradiol met estriol (een zwakker werkzaam oestrogeen) als bi-est en progesteroncrèmes verkrijgbaar. Maar dan alleen via zogenaamde bereidingsapotheken. Op internet komen er vaak waarschuwingen voorbij van met name de FDA (Food and Drug Administration uit de VS) om geen hormonen uit dergelijke compounding pharmacies te gebruiken (bereidingsapotheken). De regels waaraan deze apotheken moeten voldoen zijn echter in Nederland vele malen strenger en daarom zijn de geleverde producten betrouwbaar. Deze crèmes zijn daarom alleen maar in vaste concentraties verkrijgbaar en zijn ook houdbaar gemaakt met een conserveringsmiddel. De meest gebruikelijke dosis progesteroncrème bij gelijktijdig gebruik van 50 tot 60 microgram estradiol via de huid is 3% ofwel 30 milligram per dag.

Er zijn in Duitsland meerdere gecertificeerde bereidingsapotheken die progesteron en estradiol als gel of crème op maat samenstellen op recept van een arts. De crèmes en gels afkomstig uit deze apotheken zijn betrouwbaar. Omdat elke vrouw weer anders is, kan het nodig zijn om de dosis aan te passen. Voordeel van deze weg is dat de beide hormonen samen in één crème of gel kunnen worden toegediend. Er kunnen zelfs nog andere hormonen zoals testosteron aan worden toegevoegd. Aan deze producten worden geen conserveringsmiddelen toegediend en daarom zijn ze niet langer dan 3-4 maanden houdbaar. Dat is zowel een voordeel als een nadeel.

De hormonen afkomstig uit een bereidingsapotheek zijn duurder dan die uit een reguliere apotheek en moeten door de patiënte zelf betaald worden. De kosten variëren van € 0,65 tot € 1 per dag. Als er sprake is van een testosterontekort, waarvan het wenselijk is om dat aan te vullen, is een recept voor een bereidingsapotheek de enige mogelijke route, dit hormoon is in een voor vrouwen geschikte concentratie niet verkrijgbaar in reguliere apotheken. Alleen een arts met veel kennis van bio-identieke hormonen zal hormonen uit een bereidingsapotheek voorschrijven.

Tot slot: vrij verkrijgbare progesteroncrème

Veel vrouwen gebruiken voor overgangsklachten de via het internet aangeprezen progesteroncrème. Deze vrij verkrijgbare middelen bevatten een lage dosis progesteron, meestal rond de 1%, soms iets meer. De geadviseerde hoeveelheid om te gebruiken is laag. Na de menopauze kan deze crème eigenlijk niet meer werken tegen overgangsklachten. Er is namelijk altijd wat estradiol nodig om progesteronreceptoren te kunnen aanmaken. Alleen de toediening van een lage dosis progesteron via de huid is niet bewezen werkzaam. De concentraties die daarmee in het bloed worden gehaald zijn doorgaans te laag om te kunnen werken. Als het toch werkt tegen overgangsklachten is dat mooi meegenomen, maar de werking berust op een placebo-effect.

Vrij verkrijgbare progesteroncrème kan indien voldoende van het middel wordt gebruikt, wel effectief zijn tegen klachten die kunnen optreden voor de menopauze door een progesterontekort. Zoals te hevige menstruaties of onregelmatige menstruaties of te korte cycli.

 

Met speciale dank aan Barabara Havenith, vrouwenarts bij de VrouwenPoli in Boxmeer, die deze tekst heeft opgesteld.

De auteur

Info Vuurvrouw